Pelgrimeren

Tijdens de vredesbijeenkomst in Assisi afgelopen week vroeg paus Benedictus XVI nadrukkelijk aandacht voor de agnosten, de godzoekers, die dit jaar samen met de religieuze leiders waren uitgenodigd:

“Naast de beide realiteiten van religie en antireligie bestaat er in de groeiende wereld van het agnosticisme nog een andere basisoriëntatie: mensen die weliswaar het geschenk van het kunnen geloven nog niet is gegeven, maar die echter blijven uitzien naar de waarheid, die op zoek zijn naar God. Zulke mensen beweren niet zomaar dat er geen God bestaat. Zij lijden onder Zijn afwezigheid en zijn innerlijk, wanneer zij het waarachtige en het goede zoeken, naar Hem op weg.

Zij zijn ‘pelgrims van de waarheid, pelgrims van vrede’. Zij stellen vragen aan de ene kant en aan de andere. Zij ontnemen de militante atheïsten hun schijnzekerheid waarmee zij menen te weten dat er geen God is en roepen hen op in plaats van strijders zoekers te worden.”

In een wereld waarin geloof geen vanzelfsprekendheid meer is – integendeel zelfs! -, zijn de zoekers een teken van wat ook wel ons ‘religieuze zintuig’ wordt genoemd. Als de samenleving waarin we leven God steeds meer ontkent en Hij afwezig lijkt, dan blijkt de mens God toch nodig te hebben. Dan gaan we zelf op zoek naar Hem, wiens bestaan we al vermoeden. Het aardige is dat dat precies ingaat tegen de vooronderstellingen van de atheïsten – al dan niet militant. Zij hadden tenslotte bedacht dat als de samenleving maar neutraal ingericht is (lees: vrij van godsdienst), het ook snel gedaan zal zijn met die irrationele religieuze folklore. Maar juist in die ‘neutrale’ samenleving blijven mensen zoeken naar zin en betekenis, omat we nu eenmaal niet anders kunnen, omdat we zo gemaakt zijn.

Maar dat zoeken kan niet het einde van het verhaal zijn. Dat zou wel heel postmodern en modieus (want tot niets verplichtend) zijn, maar zoeken om het zoeken – doelloos zoeken – is leeg en onbevredigend. Het kan eigenlijk ook niet, omdat zoeken per definitie niet doelloos is: een zoektocht begint altijd met een vraag, een verlangen naar iets. Vandaar ook denk ik dat de paus het over die zoekers heeft als ‘pelgrims’. Pelgrims die op weg zijn, naar Waarheid, naar Vrede, naar de Liefde.

“Zoekers die de hoop niet opgeven dat de Waarheid bestaat en dat wij naar haar toe kunnen en moeten leven. (…) Zij zoeken naar de Waarheid, naar de werkelijke God, wiens Gelaat in de godsdiensten, op de manier waarop zij niet zelden worden beleefd, veelvoudig bedekt is. (…) Zo is hun worstelen en vragen ook een oproep aan de gelovigen hun geloof te reinigen opdat God, de werkelijke God toegankelijk wordt.”

Je zou kunnen zeggen dat deze agnostische pelgrims niet zo veel verschillen van christenen. Beide zijn we op weg naar God. Alleen hebben sommige pelgrims ergens onderweg iemand ontmoet die al een stukje heeft laten zien van die Waarheid en die de weg ernaartoe wijst. Wellicht is het juist aangekondigde Jaar van het Geloof een mooie gelegenheid om het geloof op te poetsen uit te dragen naar die collega-pelgrims.