Der Untertan
In een vorig log, getiteld Sprookjes, heb ik het gehad over de onderdanige houding die weldenkende mensen menen te moeten aannemen ten opzichte van het staatshoofd. Blijkbaar is de monarchie een onderwerp dat leeft op internet, want nog nooit kreeg ik zoveel, en zulke uitgebreide reacties op een log. Waarvoor dank.
Om mijn punt in die discussie nog eens kort samen te vatten: mij is niet duidelijk waarom mensen respect schijnen te moeten betuigen aan het staatshoofd, die zijn positie slechts en uitsluitend te danken heeft aan geboorte. In de reacties werd ik er prompt van beticht de monarchie te willen afschaffen, en eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat ik daar zeker geen tegenstander van zou zijn. In de woorden van Paulus: ‘Keur alles, behoudt het goede.’ (1 Tessalonicenzen 5, 21) Een kritische keuring zou de monarchie volgens mij niet overleven.
Er is mij gevraagd aan te geven waar de monarchie niet functioneert, maar op deze vraag kan ik geen antwoord geven. Niet dat ik eigenlijk overtuigd ben van het nut van een erfelijk staatshoofd, maar omdat ik het gewoonweg niet weet. Bij een democratische functie hoort een zekere mate van openbaarheid, om de controle op de uitoefening van de functie mogelijk te maken. Het staatshoofd oefent zijn functie echter uit achter gesloten deuren, beschermd door wat wel heet het Geheim van Noordeinde. Graag nodig ik dan ook voorstanders van de monarchie uit aan te geven waarom zij denken dat het wel functioneert, en liefst waarom het beter zou functioneren dan welke andere vorm ook – als er verbeteringen mogelijk zijn, moeten we dat tenslotte niet nalaten.
Over de onderdanigheid van majesteits onderdanen: het gevaar schuilt erin dat er vrij kritiekloos een persoon, of een hele familie, op een voetstuk geplaatst wordt. Informele macht, oncontroleerbaar en zonder noemenswaardige kritiek uitgeoefend, kan gaan lijken op absolute macht. Machtsmisbruik ligt dan op de loer, misbruik dat slechts bij toeval en per ongeluk naar buiten komt. Bij ieder paleisschandaal dat in de pers komt, vrees ik dan ook dat het maar het topje van de ijsberg is.
Heb jij misschien niet gewoon een vooroordeel tegen de monarchie, tegen traditie en tegen religie…?
Maak jij democratie, openheid en controleerbaarheid niet tot dogma’s…?
En verleen jij misschien niet een te grote mate van “onfeilbaarheid” aan het kritische vragen van het individu…?
(De monarchie, maar ook het christendom hebben namelijk wel de zwaarste toetsing doorstaan die mogelijk is, namelijk die van de tand des tijds! Ze zijn er niet ongeschonden doorgekomen, ze zijn er door gelouterd, maar er ook door gezuiverd!
Ik vraag me sterk af of onze moderne liberale en democratische rechtsstaat net zoveel zal kunnen doorstaan en overleven…)
Ja zeg, ik heb met mijn negen punten met al genoeg uitgesloofd en ik ga niet alles overdoen. Ik ben geen monarchist en er zijn ook andere goede systemen. Ik geef toe dat je bij je eerste post niet schreef, dat je de monarchie wilde afschaffen, maar wat schadelijk is, kun je toch beter maar niet zo laten bestaan en dus was de gevolgtrekking ook zo vreemd weer niet.
Het punt van de monarchie interesseert mij vooral, omdat het een mooie testcase is of iemand in staat is tot zindelijk staatsrechtelijk denken. Ik kom hier op het dorp nog wel eens gelegenheidsrepublikeinen tegen en meestal zijn dat types die hun Van der Pot-Donner slecht kennen en die je dus zo onder de tafel gepraat hebt. Daar vermaak ik me graag mee.
Het is bijvoorbeeld faliekante onzin dat het staatshoofd zijn functie achter gesloten deuren uitoefent. De functie is juist bij uitstek: bezoeken in het land, staatsbezoeken, ceremoniële gelegenheden. Het is allemaal zeer openbaar. De koningin tekent wetten, maar we weten precies welke. De enige echte macht is dat de koningin de kabinetsinformateurs en de kabinetsformateurs benoemt en vervolgens de ministers. Al die besluiten zijn zeer openbaar en de meeste adviezen die ze inwint ook. De macht
Het Geheim van Noordeinde is niet anders dan de geheimhouding die ook de ministerraad betracht. Met de monarchie als zodanig heeft het niets te maken. Wat eruit komt, valt in beide gevallen goed te zien. En wat het informele betreft: of de minister zijn ideeën nu van de secretaris-generaal, haar vriend of vriendin, de lokale astroloog of de koningin heeft, is totaal irrelevant: de minister zal gewoon zelf verantwoording moeten afleggen voor wat ze wil of doet.
Een monarchie is meestal een teken van voorlijkheid: van geleidelijke parlementaire en democratische ontwikkeling. Daarom vinden we monarchieën in Denemarken, Noorwegen, Zweden, het Verenigd Koninkrijk, België en Nederland. Als je een wat ongelukkiger geschiedenis had, moet je het meestal met een president doen.
Die kan ook goed zijn. Het door de bevolking laten kiezen van een staatshoofd, zoals in de Verenigde Staten of Frankrijk, is natuurlijk wat minder gelukkig en pas ook minder goed bij het wezen van de democratie. Zo’n staatshoofd is ook een partijfiguur en moet als leider van de regering ook veel andere dingen doen. Een staatshoofd dat zich volledig een ceremoniële en representatieve zaken kan wijden, geniet de voorkeur. Zo’n staatshoofd wordt dan meestal door het parlement gekozen. Dat is ook een uitstekend systeem, zoals de Duitse Bondsrepubliek laat zien. Sommige presidenten weten groot gezag te verwerven. Maar ook daar kan het misgaan, zoals het geval-Israel momenteel laat zien. Dat kan in een monarchie overigens ook.
Er zijn dus nadrukkelijk systemen die inferieur zijn en systemen die ongeveer net zo goed zijn. Maar internationaal biedt een monarchie wel meer aanzien. Er is geen enkele reden om het nu verder over deze instelling te hebben.
@HU: excuses voor de late reactie, i.v.m. een kleine griep had ik er de laatste week niet zo’n zin in.
Ik heb niets tegen tradities, maar waar het gaat om serieuze zaken (landsbestuur bijv.) heb ik iet meer Begründung nodig dan alleen traditie. Bezwaren tegen de monarchie heb ik inderdaad wel. Een privé persoon op een slot in Doorn die zich vermaakt met houthakken is niet zo vervelend, en ieder is vrij op bedevaart te gaan om wat voor reden dan ook. Maar voor de functie van staatshoofd zie ik liever een iets modernere selectiemethode dan de huidige.
Kritische vragen hoeven niet onfeilbaar te zijn. Een goede vraag die pijnpunten blootlegt is waardevol daarom, een slechte vraag biedt de mogelijkheid tot uitleg en discussie. Eén vraag is niet De Waarheid, maar veel vragen samen kunnen ons wel iets dichterbij brengen.
@JDS: Ik vrees dat we niet veel dichter bij elkaar gaan komen op dit onderwerp. Jij stelt dat de monarchie behoorlijk unctioneert en dat ministers verantwoording afleggen en dat dat voldoende is. Ik stel dat ik niets kan zeggen over het functioneren van de monarchie omdat, buiten het ceremoniële lintjesknippen, koekhappen en zwaaien, dat functioneren zich achter gesloten deuren afspeelt, en het als een politieke ondeugd wordt beschouwd als bijvoorbeeld ministers uit de school klappen over gesprekken met de koning (m/v).
Bovendien neemt dat alles niet mijn ongemakkelijke gevoel weg dat ik heb bij een erfelijke staatsfunctie. Als de baan een hondebaan is, is het niet eerlijk dat iemand ertoe verplicht wordt. Als het een fantastisce baan is, zou de sollicitatieprocedure open moeten staan voor in principe een ieder. We kennen teslotte ook geen erfelijke burgemeesters.
Maar laten we deze discussie hier maar bij laten, om verdere herhaling van standpunten te voorkomen.