Radetzkymarsch
Zoals gezegd las ik gisteravond in Joseph Roths Radetzkymarsch. Een klein stukje wil ik hier wel meegeven:
Mit grosser Anstrengung brachte Herr von Trotta noch die Frage zustande: “Ich verstehe nicht! Wie sollte die Monarchie nicht mehr dasein?”
“Natürlich!”erwiderte Chojnicki, “wörtlich genommen, besteht sie noch. Wir haben noch eine Armee” – der Graf wies auf den Leutnant – “und Beamte” – der Graf zeigte auf den Bezirkshauptmann. “Aber sie zerfällt bei lebendigem Leibe. Sie zerfällt, sie ist schon zerfallen! Ein Greis, dem Tode geweiht, von jedem Schnupfen gefährdet, hält den alten Thron, einfach durch das Wunder, dass er auf ihm noch sitzen kann. Wie lange noch, wie lange noch? Die Zeit will uns nicht mehr! Diese Zeit will sich erst selbständige Nationalstaaten schaffen! Mann glaubt nicht mehr an Gott. Die neue Religion ist der Nationalismus. Die Völker gehn nicht mehr in die Kirchen. Sie gehn in nationale Vereine. Die Monarchie, unsere Monarchie, ist gegründet auf der Frömmigkeit: auf dem Glauben dass Gott die Habsburger erwählt hat, über uns und so viel christliche Völker zu regieren. Unser Kaiser ist ein weltlicher Bruder des Papstes, es ist seine K.u.K. Apostolische Majestät, keine andere wie er apostolisch, keine andere Majestät in Europa so abhängig von der Gnade Gottes und vom Glauben der Völker an die Gnade Gottes. Der deutsche Kaiser regiert, wenn Gott ihn verlässt, immer noch; eventuell von der Gnade der Nation. Der Kaiser von Österreich-Ungarn darf nicht von Gott verlassen werden. Nun aber hat ihn Gott verlassen!”
De ondergang van een multi-nationaal rijk dat alleen nog bijeengehouden wordt door een grijsaard en gods genade. Tegen beter weten in. Na die andere wereldoorlog zijn we weer langzaam op weg naar een nieuw Österreich-Ungarn? – Dan moeten we het nu Duitsland-Frankrijk noemen waarschijnlijk. – Maar als het even kan zonder Kaiser und König, en ook iets minder Gnade Gottes graag.
Gezien de onmetelijke ellende die de staatshoofden, die zichzelf goddelijk waanden, en hun rationele nationale staten, waarin geen plaats was voor wie niet voldeed aan het nationalistische ideaal, ons bezorgd hebben, waren de keizers en koningen bij de gratie gods met hun pluriforme rijken welhaast een zegen…
Ik hoopte eigenlijk dat we het stadium van sprookjes wel voorbij waren. Misschien hebben we een kans op een duurzaam ‘pluriform, multi-nationaal rijk’, als we niet mee uitgaan van een Hogere Macht, maar van de Mens. Voordeel van deze benadering is ook dat we dan vrijwel automatisch verlost zijn van de poppenkast die Koningshuis heet.
Juist het uitgaan van de mens heeft, paradoxaal genoeg, geleid tot discriminatie en zelfs uitroeiing van andere mensen… mensen zitten elkaar immers altijd wel op een of andere manier dwars en wanneer er dan geen “sprookjes” of “hogere machten” zijn die een appel doen op ons geweten, dan weerhoudt uiteindelijk niets ons om elkaar af te maken…
De geschiedenis heeft dit helaas al te duidelijk bewezen: alle landen en systemen die op een zogenaamd zuiver rationele en seculiere basis werden ingericht hebben de grootste mensenrechtenschendingen tot gevolg gehad…
Daarentegen zijn landen waar een koningshuis is en waar het christendom beleefd wordt, (relatief gezien) het meest leefbaar en gematigd geweest…